MÔ HÌNH QUẢN LÝ PHI TẬP TRUNG THỜI TRẦN VÀ NHỮNG GỢI MỞ TRONG THỰC HIỆN NGHỊ QUYẾT 27/NQ-TW VỀ XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM GIAI ĐOẠN MỚI

PGS.TS. Nguyễn Minh Tuấn

ThS. NCS. Trần Tuấn Kiệt

Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà nội

Bài tham luận tại Hội thảo quốc gia “Vương triều Trần: Tầm vóc lịch sử và giá trị thời đại - Kỷ niệm 800 năm thành lập (1226-2026)” do Viện Trần Nhân Tông, ĐHQGHN; Hội Khoa học lịch sử Việt Nam và Hội đồng họ Trần Việt Nam đồng tổ chức thứ Bảy, ngày 10/1/2026 tại Hoàng thành Thăng Long, 19C Hoàng Diệu, Ba Đình, Hà Nội, tr. 705-719. Xem toàn văn bài viết tại đây. 

TÓM TẮT: Bài viết phân tích mô hình quản lý phi tập trung của thời Trần, một mô hình có sự dung hòa độc đáo giữa tính tập quyền và quyền tự chủ rộng rãi của cộng đồng làng xã cũng như các lực lượng địa phương. Bằng cách lý giải những thành tố cốt lõi như cơ chế tự quản làng xã, “phân quyền mềm” giữa trung ương và địa phương, kiểm soát quyền lực bằng uy tín - đạo đức, và hệ thống quân sự phân cấp, bài viết chỉ ra rằng chính sự linh hoạt thể chế này đã tạo nên sức mạnh hội tụ toàn dân tộc, góp phần quyết định trong ba lần kháng chiến chống Nguyên - Mông. Trên cơ sở phân tích đó, bài viết đưa ra những gợi mở quan trọng cho quá trình triển khai Nghị quyết 27-NQ/TW về xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam trong giai đoạn mới, bao gồm: thiết kế thể chế phân quyền có kiểm soát, tăng cường tự quản cộng đồng, xây dựng mô hình kiểm soát quyền lực đa tầng dựa trên pháp luật và dữ liệu, cũng như đổi mới cơ chế nhân sự theo hướng chuyên nghiệp và trách nhiệm giải trình rõ ràng. Những kinh nghiệm thời Trần, nếu được tiếp cận khoa học và vận dụng có chọn lọc, có thể góp phần quan trọng yvào cải cách mô hình quản trị quốc gia hiện nay.

TỪ KHÓA: Quản trị nhà nước; Phi tập trung; Thời Trần; Nhà nước pháp quyền; Nghị quyết 27-NQ/TW; quản trị đa trung tâm.

CHỐNG THAM NHŨNG: TỪ NGHIÊN CỨU TÌNH HUỐNG ĐẾN CHỌN LỰA CÁC GIẢI PHAP

Nguyễn Minh Tuấn

Tạp chí Nghiên cứu lập pháp,

Số 23 (399), Kỳ 1 tháng 12/2019, tr. 56-64

Chống tham nhũng trước tiên cần phải có cơ chế minh bạch, giải trình, có sự giới hạn và kiểm soát quyền lực, xây dựng một nền văn hóa liêm chính. Đồng thời, cần phải có cơ chế bảo vệ người đưa ra bằng chứng về việc tham nhũng và có sự giải thích rõ về yếu tố trục lợi, xác định rõ và giám sát việc tuân theo các chế độ, định mức, tiêu chuẩn trong quản lý tài sản công, cải cách hành chính, đổi mới công nghệ quản lý và phương thức thanh toán qua ngân hàng, phù hợp với bối cảnh quốc tế hóa, toàn cầu hóa hiện nay.

KINH NGHIỆM VỀ QUẢN TRỊ CÔNG TRONG XỬ LÝ CÁC TRƯỜNG HỢP KHẨN CẤP Ở CỘNG HÒA LIÊN BANG ĐỨC

Nguyễn Minh Tuấn, 

Nguồn: Tạp chí Dân chủ và pháp luật, Bộ Tư Pháp, 

truy cập tại đây

Hiện nay, những vấn đề khẩn cấp như thiên tai, dịch bệnh, sự cố bất thường, khủng bố… diễn ra một cách đa dạng, phức tạp cả về quy mô và tính chất, mức độ. Mỗi quốc gia tùy từng điều kiện, hoàn cảnh có thể đưa ra cách thức, biện pháp xử lý khác nhau về vấn đề này, thậm chí có nhiều nước đã thể chế hóa thành quy tắc và có hiện thực khá “sinh động” trong việc xử lý những trường hợp này.

1. Kinh nghiệm về phân định rõ chức năng, thẩm quyền của liên bang và tiểu bang đối với việc xử lý các trường hợp khẩn cấp

Từ rất sớm các nhà lập hiến Đức đã dự liệu trước các vấn đề mà Nhà nước phải ứng phó, xử lý khi xảy ra những trường hợp bất thường do thiên tai, thảm họa hoặc khủng bố. Luật Cơ bản (Hiến pháp) Đức năm 1949 đã quy định trực tiếp về vấn đề quản trị nhà nước trong những trường hợp khẩn cấp (bao gồm cả những trường hợp như thiên tai, dịch bệnh, sự cố bất thường, khủng bố…). Những điều khoản này hiện thực hóa khả năng ứng phó với những trường hợp khẩn cấp, bất thường xảy ra ở cả cấp liên bang và tiểu bang.

KIỂM SOÁT QUYỀN LỰC CHÍNH TRỊ Ở MỘT SỐ QUỐC GIA THEO HÌNH THỨC QUÂN CHỦ LẬP HIẾN

Nguyễn Minh Tuấn, Tạp chí Khoa học chính trị, Số 9/2018, tr. 79-89.

Kiểm soát quyền lực chính trị là vấn đề có ý nghĩa lý luận, thực tiễn và thời sự hiện nay. Bài viết tập trung làm rõ đặc trung của mô hình kiểm soát quyền lực chính trị ở một số quốc gia theo hình thức quân chủ lập hiến trên thế giới như Anh, Nhật, Thụy Điển, Hà Lan, Thái Lan, từ đó rút ra một số nội dung có giá trị tham khảo đối với Việt Nam.

GIỚI HẠN QUYỀN CƠ BẢN Ở CỘNG HÒA LIÊN BANG ĐỨC VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM

Nguyễn Minh Tuấn, Bùi Tiến Đạt,

Nguồn: Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, Số 14 (294), tháng 7/2015, tr. 55-64.

Vấn đề giới hạn bằng cách thức nào và đến đâu đối với các quyền cơ bản là một trong những vấn đề phức tạp bậc nhất của khoa học Luật hiến pháp. Sự phức tạp của vấn đề nằm chính trong lý do, cách thức và phạm vi giới hạn những quyền này. Ở nhiều quốc gia khác nhau, trong nhiều trường hợp cụ thể, mặc dù đã tồn tại những nguyên tắc giới hạn quyền nhất định, nhưng vẫn không dễ để đo lường chính xác sự giới hạn, chính vì thế luôn có nhiều quan điểm rất khác nhau, thậm chí trái ngược nhau hoàn toàn về câu hỏi: giới hạn quyền, nhưng những quyền nào và đến đâu thì vừa? Chính điều này khiến cho việc nghiên cứu cơ chế giới hạn quyền cơ bản trở nên lý thú, mang tính thời sự, thu hút sự quan tâm đặc biệt của giới học giả và những người làm công tác thực tiễn trên thế giới. Bài viết phân tích phương thức giới hạn các quyền cơ bản ở CHLB Đức, từ đó đưa ra các nhận định riêng và giải pháp góp phần hoàn thiện cơ chế giới hạn quyền mới được quy định tại Hiến pháp Việt Nam năm 2013.